വർഷത്തിന് ശേഷം ഗിറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ; വനാരോഗ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ സൂചനയായി തിരിച്ചുവരവ്

60 വർഷത്തിന് ശേഷം ഗിറിലേക്ക് മടങ്ങിയെത്തി ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ; വനാരോഗ്യത്തിന്റെ ശക്തമായ സൂചനയായി തിരിച്ചുവരവ്

ആറു പതിറ്റാണ്ടിലേറെക്കാലമായി ഗുജറാത്തിലെ ഗിർ വനമേഖലയിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായിരുന്ന ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ (Indian Grey Hornbill) വീണ്ടും വിജയകരമായി പ്രജനനം നടത്തി ശ്രദ്ധേയമായ തിരിച്ചുവരവ് നടത്തി. തുടർച്ചയായ നാലാം വർഷമാണ് ഈ അപൂർവ പക്ഷി ഗിർ വനത്തിൽ കൂടുകൂട്ടി കുഞ്ഞുങ്ങളെ വളർത്തുന്നതായി വന്യജീവി വിദഗ്ധർ സ്ഥിരീകരിച്ചത്.

1950-60 കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഗിർ വനത്തിൽ നിന്ന് ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിൽ അപ്രത്യക്ഷമായത്. തുടർന്ന് വനവകുപ്പും ഗവേഷകരും ചേർന്ന് ആവിഷ്കരിച്ച പുനരധിവാസ പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി 2021 മുതൽ 2023 വരെ ഏകദേശം 40 ഹോൺബിലുകളെ ഘട്ടംഘട്ടമായി വനത്തിലേക്ക് വിട്ടു. നിലവിൽ ഇവ സ്വാഭാവികമായി പ്രജനനം നടത്തി സ്വയം നിലനിൽക്കുന്ന ജനസംഖ്യയായി വളരുന്നുവെന്നാണ് ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ വിലയിരുത്തൽ.

വിദഗ്ധരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, ഹോൺബിലിന്റെ തിരിച്ചുവരവ് ഒരു പക്ഷിവർഗത്തിന്റെ പുനരധിവാസം മാത്രമല്ല; ഗിർ വനത്തിന്റെ ജൈവാരോഗ്യം മെച്ചപ്പെട്ടിരിക്കുന്നുവെന്നതിന്റെ ശക്തമായ സൂചന കൂടിയാണ്. വലിയതും പഴക്കമേറിയതുമായ തദ്ദേശീയ മരങ്ങൾ, സ്വാഭാവിക പൊള്ളകൾ, വർഷം മുഴുവൻ ഫലങ്ങൾ ലഭ്യമാകുന്ന വനഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയുള്ള ആവാസവ്യവസ്ഥകളിലാണ് ഈ പക്ഷികൾക്ക് ജീവിക്കാൻ കഴിയുക. അതിനാൽ ഹോൺബിലിനെ വനത്തിന്റെ ആരോഗ്യനില വിലയിരുത്തുന്ന 'ഇൻഡിക്കേറ്റർ സ്പീഷീസ്' എന്ന നിലയിലാണ് ശാസ്ത്രലോകം കാണുന്നത്.

'വനത്തിന്റെ കർഷകർ' എന്ന പേരിലും ഹോൺബിലുകൾ അറിയപ്പെടുന്നു. അത്തിപ്പഴം, കാട്ടുപഴങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഭക്ഷിക്കുന്ന ഇവ ദീർഘദൂരം പറന്ന് വിത്തുകൾ വനത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ പക്ഷികൾക്ക് പരത്താൻ കഴിയാത്ത വലിയ വിത്തുകൾ പോലും ഇവ പരത്തുന്നതിനാൽ പുതിയ മരങ്ങൾ വളരാനും വനത്തിന്റെ പുനരുജ്ജീവനത്തിനും ഹോൺബിലുകൾ നിർണായക പങ്കുവഹിക്കുന്നു.

ഹോൺബിലുകളുടെ പ്രജനനരീതിയും ഏറെ കൗതുകകരമാണ്. വലിയ മരങ്ങളിലെ പൊള്ളയിൽ പെൺപക്ഷി കയറിയ ശേഷം, ആൺ-പെൺ പക്ഷികൾ ചേർന്ന് ചെളിയും പഴങ്ങളുടെ കുഴമ്പും വിസർജ്യവും ഉപയോഗിച്ച് പൊള്ളയുടെ പ്രവേശനഭാഗം ഏതാണ്ട് അടച്ചുപൂട്ടും. ചെറിയ ഒരു ദ്വാരം മാത്രം അവശേഷിപ്പിച്ച് ആൺപക്ഷി ആ വഴിയാണ് ആഴ്ചകളോളം ഭക്ഷണം എത്തിക്കുന്നത്. അതിനാൽ പഴക്കമേറിയ മരങ്ങൾ മുറിച്ചുമാറ്റിയാൽ ഒരു മുഴുവൻ പ്രജനനകാലം തന്നെ നഷ്ടമാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്.

ഗിർ വനത്തിലെ ഈ വിജയത്തിന് പക്ഷികളെ വിട്ടയച്ചത് മാത്രമല്ല കാരണം. വനത്തിന്റെ ആവാസവ്യവസ്ഥ പുനഃസ്ഥാപിക്കൽ, പക്ഷികളുടെ സഞ്ചാരം നിരീക്ഷിക്കൽ, പ്രജനനം നിരന്തരം വിലയിരുത്തൽ, പ്രാദേശിക ജനങ്ങളുടെ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കൽ എന്നിവയും പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ഘടകങ്ങളായിരുന്നു.

ഇന്ത്യൻ ഗ്രേ ഹോൺബിലിന്റെ ഈ തിരിച്ചുവരവ്, ശാസ്ത്രീയ സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങളും സമൂഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തവും ഒരുമിച്ചാൽ നഷ്ടപ്പെട്ട വന്യജീവികളെ വീണ്ടും പ്രകൃതിയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുമെന്നതിന് ശ്രദ്ധേയമായ ഉദാഹരണമായാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.